commoveo


commoveo
com-mŏvĕo ( conm- ), mōvi, mōtum, 2 (contr. forms:

commōrunt,

Lucr. 2, 766; commōrat, Turp. ap. Non. p. 278, 2; Ter. Phorm. 1, 2, 51; commōrit, Cael. ap. Cic. Fam. 8, 15, 1; Hor. S. 2, 1, 45;

commossem,

Cic. Planc. 37, 90;

commosset,

id. Verr. 2, 3, 18, § 45;

commosse,

id. ib. 2, 5, 37, § 96; id. Fam. 7, 18, 3), v. a., to put something in violent motion, to move; both of removing from a place and backwards and forwards in a place; to shake, stir (freq. in every period and species of composition).
I.
Lit.
A.
To remove from a place, to carry away, displace, to start, set in motion, move:

neque miser me commovere possum prae formidine,

Plaut. Am. 1, 1, 181; id. Truc. 4, 3, 44:

facilius est currentem incitare quam commovere languentem,

Cic. de Or. 2, 44, 186:

columnas,

id. Verr. 2, 1, 55, § 145:

castra ex eo loco,

to move forward, decamp, id. ib. 2, 5, 37, § 96; cf.

aciem,

to set the line in motion, Liv. 2, 65, 5; 9, 27, 10:

se ex eo loco,

Cic. Fin. 5, 15, 42:

se domo,

id. Fam. 9, 5, 2:

me Thessalonicā,

id. Att. 3, 13, 1:

te istinc,

id. Fam. 6, 20, 3: agmen loco. to force back, cause to retreat, Sisenn. ap. Non. p. 58, 20; so,

hostem,

Liv. 9, 40, 9; 10, 29, 9:

cervum,

Verg. A. 7, 494:

molem,

Val. Fl. 2, 33:

nummum,

i. e. to use in business, Cic. Font. 5, 11 (1, 1); id. Fl. 19, 44:

ais, si una littera commota sit, fore tota ut labet disciplina. Utrum igitur tibi litteram videor an totas paginas commovere?

id. Fin. 4, 19, 53.—Sacra, t. t., to move or carry about the sacred utensils, images, etc., for religious use, Verg. A. 4, 301 Serv.; cf. Cato, R. R. 134, 4:

ancilia,

Serv. ad Verg. A. 8, 3:

tripodes,

Sen. Med. 786.—Hence, humorously: mea si commovi sacra, if I put my instruments (artifices, tricks, etc.) in motion, Plaut. Ps. 1, 1, 107. —Prov.:

glaebam commosset in agro decumano Siciliae nemo,

would have stirred a clod, Cic. Verr. 2, 3, 18, § 45.—
B.
To set in motion in a place, to move hither and thither, to shake, agitate, disturb.
1.
Of things:

magni commorunt aequora venti,

Lucr. 2, 766:

alas,

Verg. A. 5, 217; cf.:

penna commota volucris,

Sil. 6, 59; Sen. Agam. 633. —
2.
Of persons, with se:

quis sese commovere potest, cujus ille (sc. Roscius) vitia non videat?

can stir, Cic. de Or. 2, 57, 233:

num infitiari potes te... meā diligentiā circumclusum commovere te contra rem publicam non potuisse,

id. Cat. 1, 3, 7; Nep. Ages. 6, 3; Liv. 2, 54, 6; cf.:

Lanuvii hastam se commovisse,

id. 21, 62, 4.—
II.
Trop.
A.
(Acc. to I. A.) To move, drive back, distodge, refute, confute:

nunc comminus agamus experiamurque, si possimus cornua commovere disputationis tuae,

Cic. Div. 2, 10, 26:

si convellere adoriamur ea, quae commoveri non possunt,

id. de Or. 2, 51, 205.—
B.
(Acc. to I. B.) To throw into disorder, physical or mental; to unbalance, unsettle, shake, disturb (rare but class.):

adflantur alii sidere, alii commoventur statis temporibus alvo, nervis, capite, mente,

Plin. 2, 41, 41, § 108:

perleviter commotus fuerat... (postea) eum vidi plane integrum,

Cic. Q. Fr. 2, 5, 2: Bacchi sacris commota, Poët. ap. Cic. Div. 1, 36, 80:

commotus habebitur, i. e. mente captus,

frantic, crazed, Hor. S. 2, 3, 209; cf.:

commota mens,

id. ib. 2, 3, 278; Plin. 36, 21, 40, § 152; and:

commotus mente,

id. 23, 1, 16, § 23.—
2.
To move in mind or feeling, to make an impression upon, to excite, rouse, shake, disquiet, disturb, affect, etc.
(α).
With abl.: commorat hominem lacrimis, Turp. ap. Non. p. 278, 2:

aliquem nimiā longinquitate locorum ac desiderio suorum,

Cic. Imp. Pomp. 9, 23:

aut libidine aliquā aut metu,

id. Off. 1, 29, 102; id. Font. 16, 36 (12, 26):

ludis,

id. Mur. 19, 40:

quis enim, cum sibi fingit aliquid et cogitatione depingit, non simul ac se ipse commovit atque ad se revocavit, sentit, etc.,

aroused, id. Ac. 2, 16, 51:

et amore fraterno et existimatione vulgi,

Caes. B. G. 1, 20:

adfectibus,

Quint. 9, 4, 4:

doctā voce,

id. 2, 16, 9:

cujus atrocitate,

id. 6, 1, 32:

vix sum apud me, ita animus commotu'st metu, Spe, gaudio,

Ter. And. 5, 4, 34; Quint. 1, 2, 30:

commota vehementi metu mens,

Lucr. 3, 153. —
(β).
Absol.:

commorat omnes nos,

Ter. Phorm. 1, 2, 51:

cum aliqua species utilitatis objecta est, commoveri necesse est,

one must be affected by it, it must make an impression on one, Cic. Off. 3, 8, 35:

nihil me clamor iste commovet,

id. Rab. Perd. 6, 18:

si quos adversum proelium et fuga Gallorum commoveret,

Caes. B. G. 1, 40:

in commovendis judiciis,

Cic. de Or. 2, 45, 189; cf.:

commotus ab oratore judex,

Quint. 6, 2, 7:

qui me commorit, flebit,

provoke, rouse, Hor. S. 2, 1, 45:

Neptunus graviter commotus,

Verg. A. 1, 126:

domo ejus omnia abstulit quae paulo magis animum cujuspiam aut oculos possent commovere,

Cic. Verr. 2, 2, 34, § 83; Quint. 12, 10, 50: dormiunt;

pol ego istos commovebo,

awake, arouse, Ter. Heaut. 4, 4, 8:

porticus haec ipsa et palaestra Graecarum disputationum memoriam quodammodo commovent,

stir up, awaken, revive, Cic. de Or. 2, 5, 20.—Of things:

aes alienum,

to demand, Tac. A. 6, 17:

commotā principis domo,

id. ib. 4, 52 init.:

si umquam vitae cupiditas in me fuisset, ego... omnium parricidarum tela commossem?

provoked, Cic. Planc. 37, 90. —
(γ).
With in and abl.:

qui cum ingeniis conflictatur ejus modi, Neque commovetur animus in eā re tamen,

Ter. And. 1, 1, 67:

vidi enim vos in hoc nomine, cum testis diceret, commoveri,

Cic. Verr. 2, 4, 56, § 125:

in hac virgine commotus sum,

i. e. in love, Ter. Eun. 3, 5, 19.—
(δ).
With ex and abl.:

nam cum esset ex aere alieno commota civitas,

Cic. Rep. 2, 33, 58; Auct. B. Afr. 57, 72.—
(ε).
With ad and acc.:

nec sane satis commoveor animo ad ea. quae vis canenda,

Cic. ad Q. Fr. 3, 5, 4:

homines ad turpe compendium,

Auct. Her. 4, 40, 52.—
(ζ).
With ut and subj.:

adeone me ignavom putas, ut neque me consuetudo neque amor Commoveat neque commoneat, ut servem fidem?

Ter. And. 1, 5, 45:

tua nos voluntas commovit, ut conscriberemus, etc.,

Auct. Her. 1, 1, 1.—
b.
Of the passions, etc., to rouse, stir up, excite, produce, generate: belli magnos commovit funditus aestus, moved the waves of strife from their foundations, Lucr. 5, 1434; cf.:

commovere tumultum aut bellum,

Cic. Verr. 2, 5, 8, § 20:

misericordiam, invidiam, iracundiam,

id. de Or. 2, 47, 195; cf.:

commovere miserationem,

Quint. 6, 1, 46; 10, 1, 64:

magnum et acerbum dolorem,

Cic. Verr. 2, 4, 21, § 47:

invidiam aliquam in me,

id. Phil. 3, 7, 18:

summum odium in eum,

id. Inv. 1, 54, 103:

bilem,

id. Att. 2, 7, 2:

multorum scribendi studia,

id. N. D. 1, 4, 8:

adfectus,

Quint. 4, prooem. § 6; 5, 8, 3; cf.:

adfectus vehementer commotos (opp. lenes),

id. 6, 2, 9.—
C.
In discourse:

nova quaedam,

to start new doctrines, adduce novelties, Cic. Ac. 2, 6, 18.— Hence, commōtus, a, um, P. a., moved, excited, aroused:

genus (dicendi) in agendo,

Cic. de Or. 3, 9, 32; cf.:

Fimbria paulo fervidior atque commotior,

id. Brut. 34, 129:

incidere in rem commotam (i. e. amorem),

Sen. Ep. 116, 5:

animus commotior,

Cic. Div. 1, 37, 80:

commotius ad omnia turbanda consilium,

Liv. 6, 14, 9 Weissenb. ad loc.:

Drusus animo commotior,

more violent, passionate, Tac. A. 4, 3; cf.:

commotus ingenio,

id. ib. 6, 45; and:

Agrippina paulo commotior,

id. ib. 1, 33:

commoto similis,

to one provoked, enraged, Suet. Aug. 51; cf. id. Tib. 51.— Sup. and adv. apparently not in use.

Lewis & Short Latin Dictionary, 1879. - Revised, Enlarged, and in Great Part Rewritten. . 2011.

Look at other dictionaries:

  • Commotiae — COMMOTIAE, arum, ein Beynamen der Nymphen, die sich an dem kutiliensischen See aufhielten. Weil nun in solchem eine Insel war, die sich bewegete, so haben diese vermeynten Göttinnen den Namen daher von commoveo, ich bewege, bekommen. Varro de L.… …   Gründliches mythologisches Lexikon

  • commotio — SYN: concussion (2). [L. a moving, commotion, fr. commoveo, pp. motus, to set in motion, agitate] c. cerebri SYN: brain concussion. c. retinae concussion of the retina that may produce a milky edema in the posterior pole that clears up after a… …   Medical dictionary

  • ԳՐԳՌԵՄ — (եցի.) NBH 1 0586 Chronological Sequence: Early classical, 8c ն. ἑρεθίζω, ἑπισείω, παροξύνω irrito, provoco, commoveo, impello, acuo Գրգիռ տալ կռուոյ եւ հակառակութեան. շարժել եւ յուզել զկռիւ, կամ զայլս ʼի կռիւ. սադրել. գրգել ʼի բարկութիւն եւ յայլ …   հայերեն բառարան (Armenian dictionary)

  • ԴԵԴԵՒԱՑՈՒՑԱՆԵՄ — (ցուցի.) NBH 1 0607 Chronological Sequence: Early classical, 6c ԴԵԴԵՒԱՑՈՒՑԱՆԵՄ ԴԵԴԵՒԵՄ. σαλεύω, σείω, κλονέω agito, concutio, commoveo Շարժլել. տատանել. երերցընել. ... *Իբրու զանհաստատ եւ զաննեցուկ նաւամակոյկն շարժեալ դեդեւացուցանեն: Ամենայն ախտ… …   հայերեն բառարան (Armenian dictionary)

  • ԴԵԴԵՒԵՄ — (եցի.) NBH 1 0607 Chronological Sequence: Early classical, 6c ն. ԴԵԴԵՒԱՑՈՒՑԱՆԵՄ ԴԵԴԵՒԵՄ. σαλεύω, σείω, κλονέω agito, concutio, commoveo Շարժլել. տատանել. երերցընել. ... *Իբրու զանհաստատ եւ զաննեցուկ նաւամակոյկն շարժեալ դեդեւացուցանեն: Ամենայն ախտ …   հայերեն բառարան (Armenian dictionary)

  • ԹՆԴԵՄ — I. (եցի.) NBH 1 0815 Chronological Sequence: 5c, 10c ն. ԹՆԴԵՄ ԹՆԴԵՑՈՒՑԱՆԵՄ. ἁνακινέω commoveo, exagito Տալ թնդալ. դղորդել. շարժլել. ցնցել. ... *Զսիրտն թնդէ բարկութեամբ. Մանդ. ՟Ժ՟Ա. (կամ ըստ նոր ձ. թնդացուցանէ ʼի բարկութիւն): *Զաման ուղղոյն ...… …   հայերեն բառարան (Armenian dictionary)

  • ԹՆԴԵՑՈՒՑԱՆԵՄ — ( ) NBH 1 0815 Chronological Sequence: 5c, 10c ԹՆԴԵՄ ԹՆԴԵՑՈՒՑԱՆԵՄ. ἁνακινέω commoveo, exagito Տալ թնդալ. դղորդել. շարժլել. ցնցել. ... *Զսիրտն թնդէ բարկութեամբ. Մանդ. ՟Ժ՟Ա. (կամ ըստ նոր ձ. թնդացուցանէ ʼի բարկութիւն): *Զաման ուղղոյն ... թնդեցուցեալ …   հայերեն բառարան (Armenian dictionary)

  • ԽՌՈՎԵՄ — (եցի.) NBH 1 0986 Chronological Sequence: Unknown date, Early classical, 10c ն. ԽՌՈՎԵՄ ταράσσω, ττω, συνταράσσω, ἑκταράσσω , θορυβέω turbo, conturbo, exturbo, perturbo συγκινέω commoveo ἁναστατόω seditionem, tumultum excito. որ եւ ԽՌՈՎԵՑՈՒՑԱՆԵԼ.… …   հայերեն բառարան (Armenian dictionary)

  • ՇԱՐԺԵՄ — (եցի.) NBH 2 0472 Chronological Sequence: Early classical, 5c, 7c, 14c ն. κινέω moveo σείω, συσσείω, σαλεύω, ομαι commoveo, concutio, impello, or. (լծ. հյ. սարսել. եբր. շարէշ, թ. սարսմագ ... յն. սալէ՛ւօ եւ այլն.) Տալ զշարժ՝ այլում կամ ինքեան… …   հայերեն բառարան (Armenian dictionary)

  • ՇԱՐԺԼԵՄ — (եցի.) NBH 2 0473 Chronological Sequence: Early classical, 12c ն. σαλεύω, σείω commoveo եւ ի սուրբ գիրս ՝ σπαράσσω, συσπαράσσω, ττω lacero, concerpo, discerpo. Ուժգին շարժել. սարսել. ցնցնել. տատանել. դրդել. դղրդել. եւ լլկել. ձգձգել. քաշկռտել,… …   հայերեն բառարան (Armenian dictionary)

  • ՍԱՍԱՆԵՄ — (եցի.) NBH 2 0696 Chronological Sequence: Unknown date, Early classical, 10c, 12c ն. ՍԱՍԱՆԵՄ ՍԱՍԱՆԵՑՈՒՑԱՆԵՄ. σαλεύω commoveo. Տատանել. սարսել. շարժլել. տարաբերել. դղրդել. խախտել. սարամագ. սալլաթմագ (լծ. յն. սալէ՛ւօ ). *Որ զտարերս սասանեցեր: Որ… …   հայերեն բառարան (Armenian dictionary)


Share the article and excerpts

Direct link
Do a right-click on the link above
and select “Copy Link”

We are using cookies for the best presentation of our site. Continuing to use this site, you agree with this.